دنيا.. مرگ،عالم برزخ و ارواح

ارواح در عالم برزخ در چه صورت و قيافه اى هستند؟

اين كه ارواح پس از خارج شدن از بدن در عالم برزخ به چه صورت و قيافه اى ظهور مى كنند خود موضوع قابل توجهى است .
گاهى از مردم عامى شنيده مى شود: ارواح پس از خارج شدن از بدن بصورت پرنده هاى كوچك (كبوتر، گنجشك ، مرغ سبز و رنگ و...)در مى آيند، اين تصورات با آن واقعيتى كه احاديث بيان مى كنند تفاوت فاحشى دارد و پس از آنكه تعدادى از احاديث صحيح را نقل كرديم خواهيم فهميد علت رسوخ اين گونه عقائد فاسد و باطل در اذهان شيعيان و پيروان ائمه معصومين (ع ) چيست ؟
1- مرحوم كلينى به نقل از على بن ابراهيم آورده است .
على بن ابراهيم ، عن ابيه ، عن الحسن بن محبوب ، عن ابى ولادالحناط، عن ابى عبدالله (ع ) قال : قلت له : جلعت فدك يروون ان ارواح المومنين فى حواصل طيور خضر حول العرش ؟ فقال : لات المومن اكرم على الله من ان يجعل روحه فى حوصله طير، ولكن فى ابدان كابدانهم ⁽⁵¹⁾
راوى حديث گفت : به حضرت صادق گفتم : جانم فداى شما باد، مى گويند: ارواح مومنين را پس از خارج شدن از بدن داخل چينه دان پرندگان سبز رنگ مى كنند و اين مرغها در اطراف عرش خدا در پروازند، درست است ؟ حضرت فرمودند: خير، احترام مومن در پيشگاه خداوند بيش از اين است كه روح او را در چينه دان مرغها قرار دهد. سپس فرمود: روح افراد پس از خارج شدن از بدن داخل بدنى همانند بدن دنيائى او قرار مى گيرد.
2- باز مرحوم كلينى در كافى حديثى نقل فرموده ، اين حديث گرچه از نظر سند ضعيف است ولى چون از نظر معنا و مفهوم با احاديث صحيح مطابقت دارد، لذا تلقى به قبول شده و عينا آنرا ذكر مى كنيم :
... عن يونس بن ظبيان قال : كنت عند ابى عبدالله (ع ) فقال : ما يقول الناس فى ارواح المومنين ؟ فقلت : يقولون : تكون فى حواصل طيور خضره فى قناديل تحت العرش ، فقال ابوعبدالله (ع ): سبحان الله ، المومن اكرم على الله من ان يجعل روحه فى حوصله طير. يا يونس اذا كان ذلك ، اتاه محمد (ص ) و على و فاطمه و الحسن و الحسين (ع ) و الملائكه المقربون ، فاذا قبضه الله عزوجل صير تلك الروح فى قالب كقالبه فى الدنيا فياكلون و يشربون . فاذا قدم عليهم القادم عرفوه بتلك الصوره التى كانت فى الدنيا⁽⁵²⁾
يونس گفت : در خدمت حضرت صادق (ع ) بودم ، حضرت پرسيدند: اين مردم ⁽⁵³⁾
در مورد ارواح مومنين پس از مرگ چه مى گويند؟ گفتم : مى گويند: ارواح مومنين در چينه دان مرغهاى سبز رنگ قرار مى گيرند و در زير عرش خداوند هستند. حضرت فرمودند: پاك و منزه است خداوند، مومن نزد خداوند گرامى تر از اين است كه روحش را در چينه دان مرغ قرار دهد. اى يونس ‍ وقتى هنگام مرگ مومن رسيد، پنج نور مقدس به همراه ملائكه مقرب خداوند بر بالين او حاضر مى شوند و پس از قبض روح وى خداوند روح او را در قالبى چون قالب دنيائى قرار مى دهد.پس مومنين در عالم برزخ در قيافه اى همچون قيافه دنيائى جلوه مى كنند و در حقيقت بدن برزخى همانند همين بدن دنيائى است . با آن مى خورند و مى آشامند و اگر كسى پيش آنها آمد او را مى شناسند.⁽⁵⁴⁾
3- همين حديث را با اندك اختلاف در متن و با سند ديگر مرحوم مجلسى به نقل از كتاب امالى شيخ طوسى در ص 229 از ج 6 بحار الانوار حديث 32 نقل فرموده ، كه براى رعايت اختصار از ذكر آن خوددارى مى شود. احاديث فوق و نظائر آن بر مطالب زير دلالت دارند:
الف اعتقاد به اينكه روح مومن و يا هر انسان ديگر پس از مرگ به صورت پرنده و يا در چينه دان پرنده اى داخل شود و به گردش عرش خدا رود اعتقاد باطل و فاسدى است و از اخبار مجعول برخى فرق اسلامى نشات گرفته است .
ب همان گونه كه قبلا گفتيم ، فرق بين مومن و كافر در اين جهت نيست كه روح هر انسان پس از مرگ به قالبى مثل همين بدن دنيائى داخل مى شود و عالم برزخ را با آن بدن مى گذراند. اين قالب و بدن برزخى آنقدر با بدن دنيائى شباهت دارد كه وقتى كس ديگرى هم از دنيا برود و او را ببيند مى شناسد و او هم اين فرد تازه از دنيا رفته را مى شناسد.
البته اين نكته نيز قابل توجه است كه قالب مثالى منحصر به عالم برزخ و زمان پس از مرگ نيست و ممكن است هر فردى داراى چند قالب مثالى باشد و مثلا يك قالب مثالى براى مواقع خواب وجود داشته باشد كه روح انسان پس از به خواب رفتن به آن قالب منتقل شود با اين تفاوت كه در وقت خواب فقط روح انسانى و نفس ناطقه از بدن خارج مى شود ولى موقت مرگ هر چند روحى كه براى انسان تصور كرده اند، از بدن خارج مى شود.
مرحوم شيخ بهائى (ره ) در كتاب مفتاح الفلاح در بخش اعمال وقت زوال تا غروب به نقل از حضرت صادق (ع ) آورده است :
ما من مومن الا وله مثال فى العرش ، فاذا اشتغل بالركوع والسجود و نحو هما فعل مثاله مثل فعله ، فعند ذلك تراه الملائكه فيصلون و يستغفرون له ، و اذا اشتغل العبد بمعصيه ارخى الله تعالى على مثاله سترا لئلا تطلع الملائكه عليها. فهذا تاويل يا من اظهر الجميل و ستر القبيح
هر مومنى در عرش خدا مثل و مانندى دارد، هر گاه مشغول عبادت شود و به ركوع يا سجده رود قالب مثالى او نيز در عرش خدا همين عمل را انجام مى دهد درست مثل اينكه آئينه اى گذاشته و در مقابل آن كارى انجام دهيم و يا فردى در مقابل ما هر كارى كه مى كنيم و نيز انجام دهد خداوند اين قالب مثالى در عرش را به ملائكه خود نشان مى دهد و آنها براى چنين بنده اى درود مى فرستند و استغفار مى كنند، و هر گاه مومن به معصيتى مشغول شود خداوند آن قالب مثالى را از چشم ملائكه دور نگه مى دارد تا او را در حال گناه مشاهده نكنند. آنگاه امام (ع ) فرمود: اين معناى دعاى يا من اظهر الجميل و ستر القبيح است .
پس ملاحظه مى كنيد كه با داشتن قالبها و بدنهاى مثالى نيازى به اين نيست كه روح مومن را در چينه دان مرغى قرار دهند و او را به تماشاى عرش خدا بفرستند.
در پايان اين بحث تذكر اين نكته خالى از لطف نيست كه : ارواح كفار و مشركين نيز پس از مرگ مانند ارواح مومنين در قالب هاى مثالى قرار مى گيرند ولى اينها بر خلاف مومنين به عذابهاى خداوند معذب مى شوند.
مرحوم مجلسى (ره ) به نقل از حضرت صادق (ع ) چنين آورده است :
وقد روى عن الصادق (ع ) فى ماسئل عمن مات فى هذه الداراين تكون روحه ؟ قال (ع ): من مات و هو ما حض للايمان او ما حض لكفر محضانقلت روحه من هيكله الى مثله فى الصوره و جوزى باعماله الى يوم القيامه ، فاذا بعث الله من فى القبور انشاء جسمه ورد روحه الى جسده و حشره ليوفيه اعماله .فالمو من ينتقل روحه من جسده الى مثل جسده فى الصوره فيجعل عى جنات من جنان الدنيا يتنعم فنها الى يوم الماب ، والكافر ينتقل روحه من جسده الى مثله بعينهو يجعل فى نار فيعذب بها الى يوم القيامه ...⁽⁵⁵⁾
حضرت صادق (ع ) در جواب سوالى كه از آن حضرت در مورد روح پس از مرگ كردند فرمود: كسى كه از دنيا مى رود چه در درجه اعلاى ايمان و يا در درجه ادناى كفر باشد روحش به هيكلى كه مثل همين هيكل دنيائى است منتقل مى شود و تا روز قيامت با اعمال خود همراه است . پس روح مومن وقتى از اين بدن خارج مى شود به بدنى مثل اين بدن داخل مى شود و تا روز قيامت با اعمال خود همراه است . پس روح مومن وقتى از اين بدن خارج مى شود به بدنى مثل اين بدن داخل مى شود و تا روز قيامت از نعمتهاى خدا استفاده مى كند، روح كافر نيز وقتى از اين بدن خارج مى شود به بدنى مثل همين بدن داخل مى شود و در جهنم دنيا قرار مى گيرد تا قيامت بر پا شود.از حديث فوق نكات زير استفاده مى شود.
الف در اين كه روح مومن و كافر پس از مرگ به قالب مثالى منتقل مى شوند فرقى وجود ندارد.
ب هر يك از مومن و كافر در طول عالم برزخ همراه با اعمال خود مى باشد و پاداش يا مكافات آنرا مشاهده مى كند.
ج وقتى قيامت بر پا شود، دوباره همين بدنهاى پوسيده زنده مى شوند و مجددا روحها از بدن هاى مثالى به همين بدن منتقل مى شوند.
د عالم برزخ و بهشت و جهنم آن در همين دنياست ولى از نظرها غايب هستند.
ه روحهاى مومنين و كفار در قالب مثالى (بدن برزخى ) هستند نه در چينه دان مرغهاى رنگارنگ